تنش‌های فزاینده در منطقه و احتمال مسدود شدن شریان حیاتی انتقال انرژی، یعنی تنگه هرمز، زنگ خطر را برای اقتصاد بین‌الملل به صدا درآورده است. مایک ویرت، مدیرعامل غول نفتی شورون، صراحتاً هشدار داد که اختلال در مسیر عبور ۲۰ درصد نفت خام جهان، به زودی منجر به «کمبود فیزیکی عرضه» در سطح جهانی خواهد شد.

شدت این بحران با شوک‌های نفتی تاریخی دهه ۱۹۷۰ میلادی مقایسه می‌شود؛ دورانی که جهان با سهمیه‌بندی شدید انرژی و صف‌های طولانی در جایگاه‌های سوخت دست و پنجه نرم می‌کرد. نشانه‌های اولیه این تلاطم هم‌اکنون در بخش هوانوردی نیز دیده می‌شود، به طوری که برخی شرکت‌های هواپیمایی مانند Spirit Airlines به دلیل جهش سرسام‌آور هزینه‌های سوخت، ناچار به توقف فعالیت‌های خود شده‌اند.

تنش‌های اخیر در بازارهای جهانی انرژی، به مرحله‌ای بحرانی رسیده است که کارشناسان آن را بزرگترین چالش تاریخ این حوزه می‌دانند. نوسانات شدید قیمت نفت برنت که در روزهای اخیر تا مرز ۱۲۶ دلار نیز پیش رفت، نشان‌دهنده آمادگی بازار برای جهش‌های قیمتی بی‌سابقه در صورت تداوم درگیری‌هاست. طبق تحلیل‌های اقتصادی، هر ۱۰ دلار افزایش قیمت انرژی، می‌تواند ۰.۲ درصد از رشد ناخالص داخلی جهان بکاهد.

در این بازی پیچیده، روسیه به عنوان منتفع اصلی، از گرانی نفت برای تقویت مواضع خود بهره می‌برد. همزمان، نقش میانجی‌گری چین با سفر احتمالی ترامپ به پکن و حضور نمایندگان ایران، به کلیدی‌ترین محور دیپلماتیک برای پایان دادن به این «جنگ اقتصادی جهانی» تبدیل شده است؛ جنگی که به گفته دبیرکل سازمان ملل، پتانسیل خفه کردن شریان‌های حیاتی اقتصاد بین‌الملل را دارد.

تلاطم در تنگه هرمز، نقشه سیاسی و اقتصادی جهان را وارد فاز جدیدی کرده است. در حالی که تصاویر ماهواره‌ای از حضور مقتدرانه ۴۰ قایق تندرو سپاه در دهانه تنگه خبر می‌دهند، تبعات این محاصره دریایی تا عمق ایالت‌های آمریکا نفوذ کرده؛ جایی که قیمت بنزین با رشد ۴۹ درصدی، عملاً چرخ حمل و نقل را کند کرده است.

در جبهه دیپلماتیک، ترامپ لغو محاصره را تنها در گرو یک «توافق جامع» می‌داند، اما اطلاعات سپاه معتقد است واشینگتن بر سر دوراهی یک توافق بد یا عملیاتی غیرممکن گرفتار شده است. این در حالی است که ناوگان “پشه‌ای” ایران با بهره‌گیری از غارهای زیرزمینی، کابوسی جدی برای ناوهای جنگی آمریکا در منطقه ترسیم کرده است.

در پی تحولات اخیر، نایب رئیس کمیسیون انرژی مجلس با تاکید بر آمادگی کامل صنعت نفت، اعلام کرد که محاسبات دشمن در ایجاد بن‌بست دریایی برای ایران با شکست مواجه شده است. به گفته وی، با وجود برخی تلاش‌ها برای آسیب رساندن به تاسیسات گازی در پارس جنوبی، شبکه توزیع سوخت و گاز کشور بدون کوچک‌ترین وقفه‌ای به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

علاوه بر پایداری تولید، تمرکز ویژه‌ای بر مدیریت بهینه مصرف در فصل تابستان با همکاری وزارتخانه‌های نفت و نیرو صورت گرفته است. وزیر نفت نیز پیش‌تر تاکید کرده بود که هرگونه اقدام برای محاصره دریایی ایران، نقض صریح قوانین بین‌المللی بوده و صنعت نفت کشور با تکیه بر راهکارهای بومی، این فشارها را بی‌اثر خواهد کرد.

وزرای اقتصادی اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسه‌آن) در بیانیه‌ای مشترک نسبت به تاثیرات مخرب تنش‌های منطقه بر امنیت انرژی جهانی هشدار دادند. بر اساس این گزارش، تداوم درگیری‌ها در خاورمیانه می‌تواند منجر به کند شدن جدی رشد اقتصادی در منطقه آسیا و نوسانات شدید در بازار جهانی سوخت شود.

این اتحادیه همچنین بر لزوم تقویت تاب‌آوری اقتصادی و باز نگه داشتن بنادر و مرزهای زمینی برای عبور کالاهای اساسی تاکید کرد. در همین راستا، پیشنهاداتی برای ایجاد ذخایر استراتژیک نفت منطقه‌ای و افزایش هماهنگی با نهادهای مالی بین‌المللی جهت مقابله با تورم ناشی از افزایش قیمت انرژی مطرح شده است.

در سایه شرایط خاص ناشی از جنگ تحمیلی سوم، صنعت نفت و گاز ایران با رویکردی چندجانبه به دنبال تثبیت پایداری زیرساخت‌هاست. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، با تأکید بر ظرفیت عظیم پویش‌های مردمی و مدیریت محله‌محور، این مسیر را تنها راه عبور از ناترازی انرژی بدون آسیب به چرخه تولید دانسته‌ است. هم‌زمان، وزیر نفت با غیرقانونی خواندن محاصره دریایی، بر استمرار تأمین سوخت تأکید کرده و شکست دشمن در این عرصه را حتمی دانست.

احسان ثقفی، رئیس انجمن سازندگان تجهیزات صنعت نفت، ضمن ضروری دانستن طراحی نظام اجرایی متناسب با شرایط پساجنگی، از تدوین نظام‌نامه جدیدی خبر داد که هدف آن تسهیل فرآیندها و مشارکت حداکثری بخش خصوصی است. وی معتقد است با وجود موانع ساختاری، اعتماد به توان داخلی در سال‌های اخیر تقویت شده و اکنون مذاکرات برای نهایی شدن حضور گسترده‌تر سازندگان در پروژه‌های راهبردی در جریان است.

در بخش عملیاتی نیز، ترسیم افق ۱۴۰۵ توسط شرکت ملی گاز با محوریت بهینه‌سازی و سهمیه‌بندی هوشمند در دستور کار قرار گرفته است. ترمیم جهادی تأسیسات آسیب‌دیده و واگذاری بازسازی پالایشگاه‌ها، نشان از عزم جدی برای بازگشت به ظرفیت کامل تولید تا پیش از زمستان دارد. همچنین ابلاغ اساسنامه جدید شرکت پتروشیمی، گامی حیاتی برای تقویت نقش حاکمیتی در مدیریت بحران‌های احتمالی بازار انرژی تلقی می‌شود.

به دنبال چالش‌های اخیر در زیرساخت‌های تولیدی و افزایش دغدغه‌ها پیرامون پایداری زنجیره تأمین، نهادهای تصمیم‌گیر با وضع محدودیت‌های جدید بر صادرات ورق و اسلب، فاز جدیدی از تنظیم بازار را آغاز کرده‌اند. این رویکرد که شامل تسهیل فرآیند واردات نیز می‌شود، با هدف کاهش فشارهای تورمی و کنترل نوسانات در کوتاه‌مدت طراحی شده است.

در مقطع کنونی که میان‌دست صنعت فولاد با شرایط حساسی روبروست، بازنگری در پروتکل‌های تجارت خارجی، نقشه راه جدیدی را پیش روی فعالان اقتصادی قرار داده است. تداخل محدودیت‌های تولیدی ناشی از حوادث اخیر با تقاضای انباشته، موجب شده تا تمرکز دولت بر حفظ تراز مثبت در بازار مصرف داخل معطوف گردد.

باید توجه داشت که این اقدامات تنظیمی، بخشی از یک پکیج حمایتی گسترده‌تر است که در آن واردات هوشمند به عنوان اهرمی برای تعادل‌بخشی به قیمت‌ها عمل می‌کند. کارشناسان معتقدند پایداری بازار در ماه‌های آتی، به کارآمدی مدیریت هم‌زمان عرضه داخلی و مکانیزم‌های جدید تجاری بستگی خواهد داشت.

در پی حملات اخیر به زیرساخت‌های فولادی کشور و افزایش نگرانی‌ها نسبت به تأمین داخلی، سیاست‌گذار با اعمال ممنوعیت صادرات ورق و اسلب، هم‌زمان مسیر واردات را برای کنترل بازار فعال کرده است؛ رویکردی که قرار است در کوتاه‌مدت التهاب بازار را مهار کند.

در شرایطی‌که صنعت فولاد کشور یکی از حساس‌ترین دوره‌های خود را پشت سر می‌گذارد، سیاست‌گذاری‌های جدید در حوزه تجارت خارجی این بخش، جهت‌گیری تازه‌ای به بازار داده است. هم‌زمان با آسیب‌دیدگی بخشی از زیرساخت‌های تولیدی، تصمیم به توقف صادرات برخی محصولات فولادی اتخاذ شده است.

بااین‌حال، این سیاست تنها بخشی از یک بسته بزرگ‌تر است که در آن، واردات به‌ عنوان ابزار مکمل برای تنظیم بازار در نظر گرفته‌ شده است. آینده بازار اکنون بیش از هر زمان دیگری به نحوه مدیریت هم‌زمان عرضه، تقاضا و سیاست‌های تجاری وابسته است.